Zjawisko alergii występuje coraz powszechniej, dotykając coraz większego odsetka dzieci i dorosłych. Niektóre osoby nie mają problemu z określeniem alergenu, który wywołuje objawy alergii; niekiedy bywa jednak tak, że bardzo trudno jest powiązać alergię z działaniem konkretnego czynnika. Może za to odpowiadać zjawisko alergii krzyżowej, czyli współwystępowania uczulenia na różne alergeny.
Czym jest alergia krzyżowa?
Reakcja alergiczna wynika z nadmiernej aktywacji układu immunologicznego po kontakcie z alergenem wziewnym, pokarmowym lub kontaktowym. Konsekwencją reakcji alergicznej jest pobudzenie limfocytów, które syntetyzują swoiste przeciwciała klasy IgE. Reakcja krzyżowa polega natomiast na wystąpieniu reakcji alergicznej po kontakcie z alergenem innym niż ten, który pierwotnie wywołał uczulenie. Za wystąpienie reakcji krzyżowej odpowiada pokrewieństwo biochemiczne alergenów i podobieństwa w ich strukturze. Swoiste przeciwciała klasy IgE, syntetyzowane po kontakcie z danym alergenem, mogą rozpoznać podobne białka u innych alergenów. Wtedy pojawia się reakcja alergiczna na co najmniej dwa alergeny.
Reakcje krzyżowe mogą występować między różnymi alergenami pokarmowymi, między alergenami pokarmowymi i wziewnymi, a także między alergenami pokarmowymi i kontaktowymi. Szacuje się, że około 30% osób uczulonych na pyłki roślin, reaguje krzyżowo z alergenami pokarmowymi.
Najczęściej występujące alergeny krzyżowe
Bardzo częstą postacią alergii krzyżowej jest ta rozwijająca się w efekcie interakcji pyłków roślin i alergenów pokarmowych.
W przypadku osób uczulonych na pyłki brzozy, reakcja krzyżowa może dotyczyć takich alergenów pokarmowych jak jabłek gruszek, brzoskwiń, kiwi, selera, pomidora, marchwi, orzechów laskowych. Z kolei w przypadku alergii na trawy mogą pojawić się alergie krzyżowe z pomidorami, selerem, ziemniakami, kiwi, melonem, orzeszkami ziemnymi.
Wystąpienie alergii krzyżowej między pyłkami roślin a alergenami pokarmowymi określane jest mianem zespołu pyłkowo – krzyżowego czy zespołu alergii jamy ustnej. W przebiegu tego zespołu dochodzi do pojawienie się zaczerwienienia i obrzęku błony śluzowej jamy ustnej, a także mrowienia warg, języka i dziąseł u osób uczulonych na pyłki, które spożyły wspomniane alergeny krzyżowe. Objawy te pojawiają się w przeciągu kilku – kilkunastu minut od spożycia posiłku.
Osoby uczulone na pyłki brzozy mogą ponadto reagować krzyżowo na pyłki dębu, grabu, leszczyny, olszy czy buku.
Zespół lateksowo-owocowy
Zespół lateksowo – owocowy to współwystępowanie alergii na alergen kontaktowy lateks oraz alergeny pokarmowe. Najczęściej alergenami krzyżowymi są awokado, kiwi, banany, melony, mango, ananasy. Możliwe są także reakcje krzyżowe po spożyciu ziemniaków, papryki, selera, marchwi, orzechów czy szpinaku.
W przebiegu zespołu lateksowo – owocowego mogą wystąpić takie objawy jak:
- zmiany skórne w miejscach kontaktu z owocem (dłonie, usta)
- dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (biegunki, bóle brzucha, wzdęcia)
- dolegliwości ze strony układu oddechowego (duszność, kaszel).
Sierść kota i… wieprzowina
Kolejna alergia krzyżowa dotyczy sierści kota i wieprzowiny. U osób uczulonych na sierść kota mogą pojawić się po spożyciu mięsa wieprzowego takie objawy jak bóle brzucha i nudności, pokrzywka skórna, obrzęk naczynioruchowy. Jest to tzw. zespół wieprzowina – sierść kota. Natomiast zespół ptak – jajo odpowiada za występowanie alergii krzyżowej po spożyciu żółtka jaj i mięsa drobiowego. Najczęściej pojawiają się takie objawy jak pokrzywka lub zaostrzenie astmy.
Inne alergie krzyżowe
Inne przykłady alergii krzyżowych to:
- reakcje krzyżowe między roztoczami kurzu domowego a skorupiakami
- reakcje krzyżowe między mlekiem krowim a mlekiem kozim, wołowiną i cielęciną
- reakcje krzyżowe między śliną kleszcza a czerwonym mięsem (u osób, które w przeszłości zostały ukąszone przez kleszcza, może dojść do rozwoju reakcji anafilaktycznej po spożyciu czerwonego mięsa).
Jak uniknąć reakcji krzyżowych?
Podstawą profilaktyki alergii krzyżowej jest unikanie alergenów odpowiedzialnych za rozwój tych reakcji. Konieczna jest zatem znajomość potencjalnych alergenów krzyżowych i odpowiednie skomponowanie diety eliminacyjnej. Wyeliminowanie z diety alergenów, mogących reagować krzyżowo minimalizuje ryzyko rozwoju alergii krzyżowych.
